ถอดรหัสซีลกันน้ำมันสากล (ISO 6194 / DIN 3760 / JIS B 2402): ขนาดเท่ากัน แต่ทำไมรหัสต่างกัน?

เคยสงสัยไหมครับว่า ทำไมซีลกันน้ำมันที่มีขนาด “รูใน x ขอบนอก x ความหนา (ID x OD x THK)” เท่ากันทุกกระเบียดนิ้ว เช่น ขนาด 35 x 50 x 8 มม. ถึงมีรหัสรุ่นตัวอักษรภาษาอังกฤษนำหน้าแตกต่างกันออกไปมากมาย ทั้ง TC, SC, TB, SB, TA, SA หรือแม้แต่ VC, VB?

⚠️ ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการสั่งซื้อออยซีล:

ช่างและฝ่ายจัดซื้อหลายท่านคิดว่า “ขอแค่ไซส์รูใน ขอบนอก ความหนาเท่ากัน ก็ใส่แทนกันได้หมด” แต่ในความเป็นจริง หากเครื่องจักรทำงานในจุดที่มีฝุ่นเยอะแล้วใส่รุ่น SC (ปากเดี่ยวไม่มีกันฝุ่น) แทน TC (ปากคู่มีกันฝุ่น) ซีลจะพังภายในไม่กี่วัน หรือหากนำซีลโครงเหล็ก TB ไปใส่ในเสื้อสูบอะลูมิเนียมที่มีการขยายตัวสูง น้ำมันอาจรั่วซึมรอบขอบนอกได้ทันที!

เพื่อให้คุณเลือกใช้ออยซีลได้อย่างถูกต้อง แม่นยำ ไม่ผิดสเปก และช่วยยืดอายุการใช้งานเครื่องจักรได้สูงสุด บทความนี้จะพาไป “ถอดรหัสตัวอักษร 2 ตำแหน่ง” ตามระบบมาตรฐานวิศวกรรมสากลอย่างละเอียดครับ

1. กฎการอ่านรหัสซีล: 2 ตัวอักษรบอกอะไรเราบ้าง?

ตามมาตรฐานอุตสาหกรรมสากล (ทั้งระบบ JIS ของญี่ปุ่น และมาตรฐานยุโรป/อเมริกา) รหัสรุ่นของออยซีล 2 ตัวอักษร มีความหมายทางโครงสร้างวิศวกรรมที่ชัดเจนดังนี้:

1
ตัวอักษรแรก (First Letter)

บ่งบอก “การออกแบบปากซีลและระบบสปริง” (Lip & Spring Architecture)

  • T (Twin / Dual Lip): ปากซีล 2 ชั้น (มีสปริงรัดลิปหลัก + มีลิปกันฝุ่นเสริม)
  • S (Single Lip): ปากซีลชั้นเดียว (มีสปริงรัดลิปหลัก ไม่มีลิปกันฝุ่น)
  • V (Viscosity / Springless): ปากซีลเดี่ยว ไม่มีสปริงรัด

2
ตัวอักษรหลัง (Second Letter)

บ่งบอก “โครงสร้างเปลือกนอกและการสวมในเบ้า” (Outer Casing Design)

  • C (Covered Rubber): เปลือกนอกหุ้มยางสังเคราะห์ทั้งตัว แนบสนิท กันสนิม
  • B (Bare Metal Case): เปลือกนอกเหล็กเปลือยกลึงเรียบ อัดแน่น ระบายความร้อนดีเยี่ยม
  • A (Assembled Double Metal): เปลือกฝาเหล็กคู่ 2 ชั้น แข็งแกร่งสำหรับงานหนักพิเศษ

2. เจาะลึกตัวอักษรตัวแรก: เลือกปากซีล T, S หรือ V ดี?

🅰️ รหัส T (Twin / Dual Lip with Spring) – ราชาแห่งความสมบูรณ์แบบ

ซีลที่ขึ้นต้นด้วยตัว T (เช่น TC, TB, TA) จะมี ปากซีล 2 ชั้น ประกอบด้วย:

  1. ปากซีลหลัก (Primary Sealing Lip): เสริมแรงกดด้วยสปริงรัดเพลา (Garter Spring) ทำหน้าที่กักเก็บน้ำมันหล่อลื่นและจาระบีไม่ให้รั่วไหลออกมาภายนอก
  2. ปากกันฝุ่นเสริม (Secondary Dust Lip / Wiper Lip): อยู่ด้านนอก ช่วยปัดกวาดและป้องกันไม่ให้ฝุ่นละออง เม็ดทราย ละอองน้ำ และสิ่งสกปรกภายนอกหลุดเข้าไปสัมผัสกับปากซีลหลัก

เหมาะสำหรับ: การใช้งานมากกว่า 85-90% ของเครื่องจักรทั่วไป ทั้งมอเตอร์ไฟฟ้า ชุดเกียร์ส่งกำลัง ปั๊มน้ำ เครื่องยนต์ และยานพาหนะ ที่ต้องสัมผัสกับอากาศและฝุ่นผงภายนอก

🅱️ รหัส S (Single Lip with Spring) – ความเร็วรอบสูง แรงเสียดทานต่ำ

ซีลที่ขึ้นต้นด้วยตัว S (เช่น SC, SB, SA) จะมี ปากซีลหลักเพียงปากเดียว พร้อมสปริงรัดเพลา โดย ไม่มีปากกันฝุ่นเสริม

  • ข้อดีเด่นชัด: ลดพื้นที่สัมผัสบนแกนเพลา ทำให้ แรงเสียดทาน (Friction Torque) ลดลงอย่างมาก ลดความร้อนสะสมบริเวณใต้ปากซีล (Under-lip Temperature) และช่วยประหยัดพลังงานขับเคลื่อน
  • ข้อควรระวัง: ไม่มีความสามารถในการป้องกันฝุ่นหรือสิ่งแปลกปลอมจากภายนอก
  • เหมาะสำหรับ: ภายในระบบปิดที่สะอาดสมบูรณ์ (Enclosed Systems) เช่น ชุดเกียร์ภายในที่มีน้ำมันหล่อลื่นท่วมถึงตลอดเวลา และไม่มีฝุ่นละอองจากภายนอกเข้ามารบกวน หรือระบบที่มีซีลกันฝุ่นตัวอื่นติดตั้งกั้นอยู่ข้างหน้าแล้ว

🅲️ รหัส V (Viscosity / Springless) – ซีลไร้สปริง ถนอมเพลาสูงสุด

ซีลที่ขึ้นต้นด้วยตัว V (เช่น VC, VB) เป็น ซีลปากเดี่ยวที่ไม่มีสปริงรัด (Springless) อาศัยเพียงแรงดีดตัวตามธรรมชาติของเนื้อยางสังเคราะห์

  • ข้อดีเด่นชัด: ปากซีลไม่กดทับเพลารุนแรง ไม่ทำให้ผิวเพลาเกิดรอยสึกหรอ (Zero Shaft Grooving) ขนาดความหนาบางมาก (ประหยัดพื้นที่ในแนวแกน) แรงเสียดทานต่ำที่สุด
  • เหมาะสำหรับ: ใช้กักเก็บจาระบี (Grease Retention) สำหรับตลับลูกปืนความเร็วต่ำถึงปานกลาง ป้องกันละอองฝุ่นเบาๆ และงานที่ไม่ต้องรับแรงดันของเหลว (Non-Pressure)

3. เจาะลึกตัวอักษรตัวที่สอง: เลือกเปลือกนอก C, B หรือ A ให้เหมาะกับเบ้าเสื้อ?

รหัสเปลือกนอก คุณสมบัติทางวิศวกรรม เหมาะกับงานลักษณะใด?
C (Covered Rubber)
เปลือกนอกหุ้มยางทั้งตัว 		• เนื้อยางสังเคราะห์หุ้มโครงเหล็กไว้ภายใน
• ให้การปิดผนึกสถิต (Static Sealing) แนบสนิทสูงสุด
• เนื้อยางให้ตัวแทรกซึมรอยขรุขระของเบ้าได้ดี
• ป้องกันสนิมและการกัดกร่อนของโครงเหล็ก 100% 		1. เบ้าเสื้อสูบที่มีความขรุขระหรือรอยขูดขีด
2. เบ้าเสื้อทำจากโลหะผสมอะลูมิเนียม (Alloy) ที่ขยายตัวเมื่อร้อน
3. ของเหลวความหนืดต่ำหรือสารเคมี
B (Bare Metal Case)
เปลือกนอกเหล็กกลึงเรียบ 		• ผิวนอกเป็นเหล็กคาร์บอนเจียระไนละเอียด
• สวมอัดแน่นแบบ Press-fit ไม่เลื่อนหลุดง่าย
• ถ่ายเทความร้อนได้ดีกว่ายางถึง 200 เท่า
• รักษาระนาบตั้งฉากกับเพลาได้อย่างเที่ยงตรง 		1. เบ้าเสื้อเหล็กหล่อ (Cast Iron) ผิวเรียบเนียน
2. เครื่องจักรความเร็วรอบสูง ที่ต้องการการระบายความร้อนสะสมออกทางเสื้อสูบอย่างรวดเร็ว
A (Assembled Double Metal)
เปลือกฝาเหล็กคู่ 2 ชั้น 		• โครงสร้างเหล็กซ้อนกัน 2 ชั้น (Double Metal Shell)
• ความแข็งแรงเชิงกลสูงสุด (Maximum Rigidity)
• ทนต่อแรงบิดเบี้ยว แรงกระแทก และแรงสั่นสะเทือนหนัก 		1. เครื่องจักรกลหนัก (Heavy Machinery)
2. เพลาขนาดใหญ่ (Large Shaft Diameter) ในโรงถลุงเหล็ก โรงสีข้าว โรงงานปูนซีเมนต์

4. ตารางเปรียบเทียบสเปกทางวิศวกรรม 6 รุ่นยอดนิยม (TC, SC, TB, SB, TA, SA)

รุ่น (Model) โครงสร้างภายนอก ลักษณะปากซีล สปริงรัด ความเร็วเพลาสูงสุด การกันฝุ่นภายนอก การระบายความร้อน ความนิยม
TC ยางหุ้มทั้งตัว ปากคู่ (Dual Lip) มีสปริง ถึง 14 m/s ดีเยี่ยม (มีลิปกันฝุ่น) ปานกลาง ยอดนิยมอันดับ 1
SC ยางหุ้มทั้งตัว ปากเดี่ยว (Single Lip) มีสปริง ถึง 15 m/s ไม่มีกันฝุ่น ปานกลาง นิยมในระบบปิด
TB หลังเหล็กเปลือย ปากคู่ (Dual Lip) มีสปริง ถึง 14 m/s ดีเยี่ยม (มีลิปกันฝุ่น) ดีเยี่ยม (ส่งผ่านเหล็ก) นิยมในเสื้อเหล็กหล่อ
SB หลังเหล็กเปลือย ปากเดี่ยว (Single Lip) มีสปริง ถึง 15 m/s ไม่มีกันฝุ่น ดีเยี่ยม รอบจัด ระบบปิด
TA ฝาเหล็กคู่ 2 ชั้น ปากคู่ (Dual Lip) มีสปริง ถึง 14 m/s ดีเยี่ยม ดีเยี่ยม เครื่องจักรหนักพิเศษ
SA ฝาเหล็กคู่ 2 ชั้น ปากเดี่ยว (Single Lip) มีสปริง ถึง 15 m/s ไม่มีกันฝุ่น ดีเยี่ยม งานหนักรอบสูง

5. ตารางเทียบรหัสสากลข้ามแบรนด์ชั้นนำ (International Cross-Reference)

หากคุณนำซีลตัวเก่ามาเทียบ หรือเปิดดูคู่มือเครื่องจักรต่างประเทศ อาจพบรหัสรุ่นที่แตกต่างกัน ตารางนี้จะช่วยให้เทียบรุ่นได้อย่างแม่นยำ:

มาตรฐาน / แบรนด์ ยางปากคู่ (TC) ยางปากเดี่ยว (SC) เหล็กปากคู่ (TB) เหล็กปากเดี่ยว (SB)
JIS / NOK (ญี่ปุ่น) TC SC TB SB
DIN 3760 (เยอรมัน) Type AS Type A Type BS Type B
ISO 6194 (สากล) Type 4 Type 1 Type 5 Type 2
SKF / CR (สวีเดน/สหรัฐ) HMSA2 / RG HMS5 / R CRWA1 CRW1
National / Timken (สหรัฐ) 47 / 48 41 / 45 35 / 33 32 / 34

6. สูตรสำเร็จ 4 สเต็ป: วิธีเลือกซีลให้เหมาะกับเครื่องจักรของคุณ

  1. สเต็ปที่ 1 – เช็กสภาพแวดล้อมหน้างาน: มีฝุ่น ผงทราย หรือละอองน้ำภายนอกหรือไม่?
    • ถ้ามีฝุ่นหรืออยู่ภายนอก → ต้องเลือกขึ้นต้นด้วยตัว T (ปากคู่ เช่น TC, TB)
    • ถ้าอยู่ในห้องเครื่องปิดสนิท สะอาด ไม่มีฝุ่น → เลือกขึ้นต้นด้วยตัว S (ปากเดี่ยว เช่น SC, SB) เพื่อประหยัดพลังงาน
  2. สเต็ปที่ 2 – เช็กสภาพผิวและวัสดุของเบ้าเสื้อเครื่องจักร:
    • ถ้าเบ้าเสื้อทำจาก อะลูมิเนียม หรือเบ้าเดิม มีรอยตามด/รอยขูดขีด → ต้องเลือกลงท้ายด้วยตัว C (เปลือกยาง เช่น TC, SC)
    • ถ้าเบ้าเสื้อทำจาก เหล็กหล่อ เจียรผิวเรียบเนียน และเพลาหมุนรอบจัด → เลือกลงท้ายด้วยตัว B (หลังเหล็ก เช่น TB, SB)
  3. สเต็ปที่ 3 – เช็กระดับแรงสั่นสะเทือนและขนาดของเพลา:
    • ถ้าเป็นเครื่องจักรกลหนัก เพลาขนาดใหญ่เกิน 150 มม. มีแรงสั่นสะเทือนสูง → เลือกโครงสร้างฝาเหล็กคู่ (TA, SA)
    • ถ้าเป็นงานทนแรงดันไฮดรอลิกสูง (ปั๊มไฮดรอลิก) → ต้องเลือกซีลแรงดันสูงรุ่นพิเศษ เช่น BABSL หรือ TCN (ทนได้ถึง 10 Bar)
  4. สเต็ปที่ 4 – เลือกเนื้อยางให้เหมาะกับอุณหภูมิและน้ำมัน:
    • อุณหภูมิการใช้งานทั่วไป -40°C ถึง +120°C น้ำมันเครื่อง จาระบี → เลือกเนื้อยาง NBR (ไนไตรล์)
    • อุณหภูมิสูงจัด -20°C ถึง +200°C น้ำมันเกียร์สังเคราะห์ สารเคมีเข้มข้น → เลือกเนื้อยาง VITON / FKM (ฟลูออโรคาร์บอน)

ค้นหาขนาดออยซีลมาตรฐาน (TC, SC, TB, SB) กว่า 1,000 ไซส์พร้อมจัดส่งทันที

OilSealThai มีสต็อกออยซีลครบทุกโครงสร้าง ทั้ง TC (ยอดนิยม), SC, TB, SB, TA, SA และซีลแรงดันสูง BABSL มีครบทั้งเนื้อยาง NBR คุณภาพสูง และเนื้อยางทนความร้อนสูง VITON (FKM) แท้ 100% สั่งไซส์ไหนก็มี จัดส่งด่วนทั่วประเทศ

ไม่แน่ใจว่าเครื่องจักรของคุณต้องใช้ TC หรือ TB? ถ่ายรูปเบ้าเสื้อหรือแจ้งขนาดให้ทีมวิศวกรช่วยเลือกได้ทันที ฟรี!